Console en consoleopdrachten

Wat is het?

De console is het tekstscherm van de EUZOS-kernel met zijn shell (de prompt > ). Alles wat de kernel afdrukt, gaat tegelijk naar de seriële poort en naar het scherm (kernel/src/console.rs), en in het logboek. Dezelfde shell is op vier manieren bereikbaar:

op het scherm van de pc zelf (na het opstarten, of met Ctrl+Alt+F1 / Ctrl+Alt+T vanuit het inlogscherm of het bureaublad);
in de app Terminal op het bureaublad (kernel/src/terminal.rs): een venster met dezelfde console en dezelfde shell;
op de seriële poort (daar wisselt Ctrl+T tussen console en grafisch scherm);
via SSH (kernel/src/net/sshd.rs, poort 22), interactief of als ssh <pc> '<opdracht>'.

Beide edities hebben de console; EUZOS Server heeft geen bureaublad, dus daar is het het hoofdscherm (zie Serverconsole).

Hoe doe ik…?

Hoe open ik de console?

Druk vanuit het inlogscherm of het bureaublad op Ctrl+Alt+F1 of Ctrl+Alt+T; dezelfde toetsen (of screen back) brengen het grafische scherm terug. screen console doet hetzelfde vanuit de shell. Je blijft ingelogd. screen off sluit daarentegen het grafische scherm en meldt het profiel af. Op de seriële poort wisselt Ctrl+T. Op het bureaublad opent de app Terminal dezelfde shell in een venster (sluiten met de knop in de titelbalk of Alt+F4; afmelden sluit hem).

Hoe laat ik de pc altijd in de console starten?

Zet console als eerste woord in \EOS\FW\SCREEN.TXT op het opstartvolume (de oude naam SCHERM.TXT wordt nog gelezen). Dan is er geen opstartscherm en geen inlogscherm na het opstarten. Een panic of een herstart toont altijd de console.

Hoe vind ik een opdracht?

Typ help. Die toont de opdrachten van de editie die draait. Een paar diagnose-subopdrachten staan niet in help, zoals perf yt, perf play, perf set, net window/net ack (zie de A–Z-tabel hieronder). De oude Nederlandse namen staan nooit in help. Een opdracht met verkeerde argumenten toont meestal een regel usage:.

Hoe herhaal ik een eerdere opdracht?

Pijl omhoog / pijl omlaag lopen door de geschiedenis. De shell onthoudt de laatste 50 opdrachten (HISTORY_MAX); een regel die gelijk is aan de vorige wordt niet twee keer bewaard. SSH-sessies hebben een eigen geschiedenis van dezelfde grootte.

Waarom is de console in twee vlakken gesplitst?

Op een breed scherm (minstens 135 kolommen bij de tekstgrootte van de console, dus vanaf 1024x768; 800x600 blijft één vlak) heeft de console onder de kopbalk (het logo, de naam met het motto, en rechts "v13 · x86-64" met het adres en de uptime) twee vlakken:

Links: invoer. Onderaan de prompt en de regel die u typt; daarboven de opdrachten van deze sessie, elk met de tijd (de nieuwste onderaan). Pijl omhoog/omlaag lopen nog steeds door de geschiedenis; een klik of tik op een opdracht zet die op de promptregel (zonder uit te voeren). Het vlak is ongeveer een derde van de breedte (40 tot 60 kolommen).
Rechts: uitvoer. Wat de opdrachten afdrukken en alle andere consoleregels (netwerk, SSH, meldingen). De uitvoer van elke opdracht begint met een gedimde regel -- 14:03:12 > <opdracht> ---; komen er tussendoor regels van elders, dan krijgt de rest van de uitvoer een regel met (continued). PgUp/PgDn (ook met Shift) of het muiswiel scrollen het uitvoervlak terug, Home gaat naar de oudste regel, End terug naar onderen (de scheidingslijn is geel zolang u teruggescrold bent). Een nieuwe opdracht springt terug naar onderen.

Alleen het scherm verandert: de seriële poort, log, de Terminal-app en SSH krijgen dezelfde tekst als voorheen (geen splitsing via SSH). De tekstinstaller van de server en de grafische schermen zijn ongewijzigd.

Waarom zie ik sterretjes als ik een wifiwachtwoord typ?

De shell herkent geheime argumenten en toont ze als *:

het wachtwoord van wifi connect <naam> <wachtwoord> en wifi remember <naam> <wachtwoord> (ook met een adapterwoord ervoor: wifi usb connect …);
de koppelsleutel in --pair=<sleutel> (oude schrijfwijze --koppel=) van install;
een regel waar een geheime vraag om vraagt (bijvoorbeeld het wachtwoord van mail imap …): "type it in the pc's console; Enter without text aborts". Een geheime vraag kan niet via SSH worden beantwoord.

Regels met een geheim komen niet in de geschiedenis, gaan naar het logboek en naar [ssh]-regels als **** (crate::redact), en worden na gebruik uit het geheugen gewist.

Wat gebeurt er met de geschiedenis als ik afmeld?

Bij afmelden (profile::clear_user) roept de kernel wipe_shell() aan: de geschiedenis van de shell en de huidige regel worden overschreven en geleegd (ook de opdrachten in het invoervlak van de console, console::wipe_history), een openstaande geheime vraag vervalt, en het terugscrolgeheugen van de Terminal wordt gewist.

Waarom zegt een opdracht "not available"?

De console volgt een beleid (kernel/src/environment.rs, libs/profile/src/console.rs):

In een testbuild mag elke opdracht, tenzij het ondertekende profiel van de ingelogde gebruiker een beheerbeleid heeft; dan geldt precies dat beleid.
In een productiebuild (make … EUZOS_ENV=production, Cargo-feature production):
- zonder ingelogde sessie mogen alleen help, reboot, poweroff, screen login, screen back, en battery, date, mem zonder argumenten;
- de beheeropdrachten (de console/Terminal tonen, sshd, log, profile/environment, en poorten wijzigen met ports … on|off, zie Poorten) hebben een ondertekend beleid in het profiel nodig (sleutel beheer=, waarden console, sshd, log, profiel, ports; lokaal telt als profiel), en in een productiebuild alleen uit een productieprofiel dat is ondertekend met de ingebouwde productiesleutel. De beheerder zet dit op de profielserver; de gebruiker kan dat niet.
Op EUZOS Server in een productiebuild logt niemand in; de console mag daar alleen de onschuldige opdrachten hierboven plus workplace (status, setup, now), packages, installer [text], ip, dhcp, ping, dns, ps, log [n], pci, usb [hid [all|fields]], disks, network en firewall (alleen bekijken); elk met precies deze argumenten en geen andere.

De meldingen zijn: "'<naam>' is not available (<build> build, no signed policy that allows it)" of "this command needs a logged-in session (production build); …".

Hoe gebruik ik SSH?

Zet de toegestane publieke sleutels (OpenSSH-regels, alleen ed25519) in \EOS\FW\AUTHKEYS.TXT. Met dat bestand start sshd vanzelf zodra het netwerk een adres heeft (tenzij \EOS\FW\SSHD.TXT off zegt; oud uit). Daarna:

ssh <pc> voor een interactieve shell (pijltjes werken; exit of logout beëindigt de sessie);
ssh <pc> '<opdracht>' om één opdracht uit te voeren en de uitvoer te krijgen;
ssh <pc> 'put EOS/<pad>' < bestand om een bestand in \EOS\ op het opstartvolume te schrijven (niet de vastgezette kernel KX64.ELF; daarvoor is commit);
ssh <pc> 'apps receive' < X.APP om een ondertekend app-pakket te ontvangen;
ssh <pc> 'package receive <naam>' < X.PAK om een pakket met een Linux-app te ontvangen.

sshd zelf is niet via SSH te bedienen. Elke SSH-login geeft een regel in het logboek en een melding op het scherm, en een label in de bovenbalk zolang er een sessie open is. Op EUZOS Server draait sshd alleen in een testbuild met dev-ssh=yes (oud ontwikkel-ssh=ja) in WORKPLC.TXT; een productieserver heeft geen SSH (zie Netwerk en firewall).

Details

Shell-lus. De shell draait in kernel/src/main.rs (de lus na het opstarten) met hoge prioriteit, zodat het bureaublad vlot blijft. Toetsen van het toetsenbord, het schermtoetsenbord (console_keyboard.rs, vanzelf zichtbaar op een tablet zonder toetsenbord) en de Terminal gaan allemaal naar dezelfde regel. Een teken buiten ASCII gaat naar het grafische scherm als dat zichtbaar is. Elke afgeronde regel gaat door environment::shell_allowed(policy_line(cmd)) en daarna naar run_command.
Opdrachtnamen. command_name zet een oude Nederlandse opdrachtnaam om naar de Engelse. policy_line doet het omgekeerde voor de controle van het beleid, omdat het beleid in euzos_profile::console de opdrachten nog bij hun oude Nederlandse namen kent (scherm inlog, werkplek nu, schijven, …).
Netwerkopdrachten. ip, dhcp, ping, dns, http, e1000, rtl8168, bcm en net antwoorden "no network adapter active" als er geen netwerkadapter is.
Editie. Opdrachten van de andere editie zitten niet in de kernel; de server antwoordt "<naam>: not in EUZOS Server, only in EUZOS Desktop", het bureaublad antwoordt "workplace/packages: only in EUZOS Server".
Uitvoeren via SSH. ssh <pc> '<opdracht>' voert de opdracht uit via run_command terwijl de console-uitvoer wordt meegespiegeld (console::mirror_start / mirror_take); log komt direct terug. De uitvoer is begrensd op 112 KiB ("[... output truncated after 112 KiB]"). try en reboot via SSH antwoorden eerst en herstarten daarna.
Terminal. Het Terminal-venster bewaart een terugscrolgeheugen van alles wat de console schrijft, tekent live bij (een thread kijkt naar wijzigingen), en houdt Page Up/Down, Home en End voor het bladeren. terminal::terminal_allowed gebruikt dezelfde regel als het tonen van de console (environment::console_allowed).

Naslag

Consoleopdrachten (A–Z)

Editie: beide = Desktop en Server; D = alleen Desktop; S = alleen Server; test = alleen in een testbuild; x86 = alleen op x86-64.

Opdracht	Argumenten	Editie	Wat hij doet	Details
`acpi`	–	beide	SCI, GPE's, EC-gebeurtenissen (`_Qxx`, Notify) en de stand van het deksel	Diagnose
`ahci`	`[identify <poort>` \| `read <poort> <lba> [n]` \| `unlock <poort> [WIPE-<serienummer>]` \| `lock <poort>` \| `writetest <poort> <lba>` \| `wipe <poort> [--thorough] [WIPE-<serienummer> WIPE-ALL]` \| `wipelock <poort>]`	beide, x86	SATA-controller: poorten, IDENTIFY, sectoren lezen; ontgrendelen voor schrijven tot de herstart (nooit de opstartschijf); een hele interne schijf veilig wissen; het tijdelijke wiswachtwoord weghalen na een onderbroken wis	Opslag
`aml`	`[<pad>` \| `log]`	beide	ACPI-bytecode: samenvatting, een object uitvoeren (bv. `aml \_SB.PCI0.SDHC._STA`), logboek	Diagnose
`apps`	`[list]` \| `catalog <naam>` \| `install <naam>` \| `install <https://…/NAAM.APP>` \| `load <naam>` \| `check <naam>` \| `delete <naam>` \| `trialfetch <url> [vanaf]`	beide	de appwinkel: geïnstalleerde apps in `apps/` op partitie 2, de catalogus van de profielserver, installeren, controleren, verwijderen; `trialfetch` probeert alleen de HTTPS-download (grootte, tijd, SHA-256, hervatten vanaf byte `vanaf`) en schrijft niets	Bureaublad en apps
`battery`	`[read` \| `ec]`	beide	accu en lader (ACPI): lading, tijd, conditie; `ec` = EC-bytes	Diagnose
`bcm`	–	beide	registers en tellers van een Broadcom BCM5717–5720-adapter	Netwerk
`browser`	`<url>` \| `new [url]` \| `debug on\|off`	D	een webpagina in de eigen engine (HTML en CSS, geen JavaScript); `new`: een nieuw venster; `debug`: tijden per frame in het logboek	Browser
`browserfeedback`	`test [small\|large]`	D	een testmelding sturen naar het eindpunt van "Probleem melden"	Browser
`camera`	`[photo [n] [mjpeg\|yuyv] [BxH]` \| `test [microphone\|off]]`	D (`test`: test)	stand van de camera; één beeld als base64-regels; het testvenster voor camera of microfoon openen/sluiten	Camera
`chipset`	–	beide	stand van de PCIe-poorten (Intel-chipset met RCBA)	Diagnose
`chromium`	`[status]` \| `open <url>` \| `stop` \| `trace on\|off`	D	Chromium: stand, een URL openen in een Chromium-tabblad, stoppen (wist het profiel in RAM), spoor van het DevTools-protocol (`trace`: x86)	Browser
`cmos`	–	beide	alle CMOS-bytes en de herstartinstelling (`RESET.TXT`)	Diagnose
`commit`	–	beide	de proefkernel wordt de vastgezette kernel (`\EOS\KX64.ELF`)	Opstarten
`counter`	`[s]` \| `state` \| `busy [s]`	beide	testthread: `s` seconden tellen (standaard 30), de stand tonen, of rekenen zonder pauze (vereist een onderbrekende timer)	Diagnose
`date`	`[ntp]`	beide	datum en tijd (UTC); `ntp`: de tijd opnieuw van het netwerk halen	Diagnose
`dhcp`	`[renew] [adapter]`	beide	opnieuw een adres aanvragen, of de lease verlengen	Netwerk
`disks`	–	beide	alle USB-opslag (partities, labels, opstartstick, mogelijk doel) en interne SATA/NVMe-schijven (alleen lezen)	Installatieprogramma
`dns`	`<naam> [server[:poort]]`	beide	een naam opzoeken	Netwerk
`drivers`	`[text` \| `send` \| `on` \| `off` \| `forget` \| `missing [on` \| `off]]`	beide	apparaten zonder driver; ze melden aan de profielserver (DriverEnricher); `missing`: tellingen van hardware zonder driver, de schakelaar en wat er verstuurd wordt	Diagnose
`e1000`	–	beide	registers en tellers van de Intel-ethernetadapter	Netwerk
`environment`	`[sbx\|prod]`	beide	de standaardomgeving tonen of instellen (in `PROFILE.TXT`, na een herstart)	Inloggen
`explorer`	`[scan` \| `ls <opslag> [map/sub]` \| `test <opslag>` \| `mine [test]` \| `open` \| `save-test` \| `eject <opslag>]`	D	de USB-opslag van de verkenner en "Mijn bestanden" (verborgen aliassen `trial`, `save-trial`)	Verkenner
`fetch`	`<https://…/NAAM> <pad>` \| `manifest <url> [verify]`	beide	een bestand via HTTPS op het opstartvolume zetten, alleen met een geldige handtekening (`NAAM.sig`); het ondertekende `MANIFEST.TXT` van een release tonen, `verify` controleert ook alle bestanden (verborgen alias `check`)	Opstarten
`firewall`	`[open\|close <regel>]`	S	de inkomende firewall; wijzigen vanaf de console alleen in een testbuild	Netwerk en firewall van de server
`help`	–	beide	de lijst met opdrachten	deze pagina
`http`	`<adres/pad>`	beide	een webpagina ophalen via EUZOS' eigen TCP; `https://` met de eigen TLS 1.3	Netwerk
`i2c`	`[scan <n>` \| `read <n> <adres> <reg> [aantal]]`	beide	I2C-controllers; adressen zoeken (alleen lezen)	Invoer
`input`	`[start` \| `hid [all\|fields]` \| `gpio` \| `ps2 [rescan\|mouse\|absolute]` \| `follow [s]` \| `touch [follow [s]]` \| `touchpad [follow [s]\|flip x\|y]` \| `keyboard [yes\|no\|auto]]`	beide	diagnose van muis, touchpad, aanraakscherm en toetsenbord	Invoer
`install`	`<url> <schijf> [--trial] [--wifi] [WIPE-<MiB>-<schijf>] [WIPE-ALL]`	beide	een nieuwe EUZOS-stick uit een ondertekend `MANIFEST.TXT`	Installatieprogramma
`install`	`<url>\|stick a<poort>\|n<nr> [--trial] [--thorough] [--wifi] [--no-wifi] [--pair=<sleutel>] [WIPE-<serienummer> WIPE-ALL]`	beide, x86	EUZOS op de interne schijf (a = SATA, n = NVMe; `stick` = de release op de opstartstick zelf): ophalen, de hele schijf veilig wissen, installeren, teruglezen	Installatieprogramma
`installer`	`[url]`	D	het grafische installatieprogramma	Installatieprogramma
`installer`	`[text]`	S	het keuzescherm voor de installatie; `text`: het tekstinstallatieprogramma in de console	Serverinstallatieprogramma
`ip`	–	beide	adres, gateway, DNS en tellers per adapter; TCP-statistieken	Netwerk
`kill`	`<id>`	beide, x86	een proces stoppen (id uit `ps`)	Diagnose
`linuxtrace`	`off\|errors\|all`	beide, x86	systeemaanroepen van Linux-programma's in het logboek	Diagnose
`log`	`[n]`	beide	de laatste `n` regels van het logboek (standaard 30; via SSH alles)	deze pagina
`logout`	–	D	het profiel van deze pc wissen, afmelden bij de profielserver, terug naar het inlogscherm	Inloggen
`mail`	`imap <server>[:poort] <gebruiker> [smtp-server[:poort]]` \| `send <smtp-server>[:poort] <gebruiker> <aan>` \| `test <server>[:poort]`	D	IMAP/SMTP-test vanuit de console; het wachtwoord wordt daarna gevraagd	Mail
`mem`	`[processes]`	beide	geheugen, heap, threads en processen; `processes` (x86): RAM, processortijd en soort per proces	Diagnose
`microsoft`	`[status` \| `login` \| `again <id>` \| `forget <id>` \| `graph <pad>` \| `imap <id>]`	D	de gedeelde Microsoft-sessie (accounts, Graph-test, token voor IMAP/SMTP)	Mail
`mobile`	`[usb` \| `connect` \| `disconnect` \| `on` \| `off` \| `when auto\|never\|always` \| `roaming on\|off` \| `apn auto\|<apn>` \| `priority <a,b,c>` \| `usage [clear]]`	D	het mobiele netwerk (MBIM-modem): modem, simkaart, registratie, signaal, IP, tellers	Netwerk
`net`	`diag` \| `stat [reset]` \| `log [n]` \| `sec [n]` \| `arp` \| `window [KiB]` \| `ack [N]`	beide	netwerkdiagnose: registers, doorvoer per laag, gebeurtenissen, frames per seconde, ARP-tabel, TCP-venster van SSH, hoe vaak TCP bevestigt	Netwerk
`network`	`[<adapter> dhcp` \| `<adapter> static <ip>/<prefix> <gateway\|-> <dns1> [<dns2>]` \| `external <adres>\|none]`	S	vast adres per adapter (`NETWORK.TXT`), extern adres achter NAT	Netwerk en firewall van de server
`nvme`	`[read <nr> <sector> [n]` \| `speed <nr> [MiB]]`	beide, x86	NVMe-SSD: controller, Identify, sectoren in hex, leessnelheid (alleen lezen)	Opslag
`offline`	`[wipe]`	D	de offline-kluisjes op deze pc; `wipe` verwijdert ze	Inloggen
`package`	`[list]` \| `load <naam>` \| `remove <naam>` \| `content <naam> [map]` \| `start <naam> <programma> [argumenten]`	beide, x86	pakketten met Linux-apps met lange namen (glibc-apps, Chromium); `receive` alleen via SSH	Diagnose
`packages`	–	S	de serverpakketten en hun stand (op Desktop: "only in EUZOS Server")	Pakketten
`pci`	–	beide	alle PCI-apparaten, netwerk- en wifichips gemarkeerd	Diagnose
`pckey`	`[create]`	D	de apparaatsleutel van deze pc (om te registreren bij de profielserver)	Inloggen
`perf`	`video [s]` \| `start` \| `yt` \| `net on\|off` \| `play` \| `set priority\|app\|grid\|copy on\|off`	beide (`yt`, `net`, `play`: D, x86)	metingen: videoframes, geluid en wachttijden; start van Chromium; diagnose van de speler; schakelaars van de planner	Diagnose
`ping`	`<adres> [n]`	beide	ICMP-echo (standaard 4, hoogstens 100)	Netwerk
`poweroff`	–	beide	de pc uitschakelen (ACPI S5) na dezelfde nette stappen als bij herstarten	Diagnose
`privacy`	–	D	wie de camera of de microfoon gebruikt	Camera
`process`	`<hello\|counter\|fault\|cli\|wx\|leak\|fpu\|stack> [n]`	beide, x86	ingebouwd testprogramma in ring 3 (n = 1..4 tegelijk)	Diagnose
`profile`	`[sandbox` \| `production` \| `local [sleutel]` \| `private off\|on]`	beide	de profielserver tonen of kiezen (`PROFILE.TXT`); `private off`: alleen "Werk of school" op het inlogscherm	Inloggen
`profiledir`	`[info` \| `usage` \| `list [pad]` \| `read <pad>` \| `stat <pad>` \| `write <pad> <tekst>` \| `mkdir <pad>` \| `mkdirs <pad>` \| `delete <pad>` \| `deltree <pad>` \| `rename <van> <naar>` \| `copy <van> <naar>` \| `data` \| `test]`	beide	de versleutelde profielmap van de ingelogde gebruiker	Opslag
`ps`	–	beide	kernelthreads en hun toestand	Diagnose
`reboot`	–	beide	herstarten (nood: Ctrl+Alt+Esc 3 s vasthouden); elke stap op het scherm, de laatste in CMOS	Diagnose
`rtl8168`	–	beide	registers, PHY, ringen en tellers van de Realtek RTL8111/8168	Netwerk
`run`	`[+jit] [+camera] [+mic] <naam> [argumenten]`	beide, x86	`\EOS\BIN\<NAAM>.ELF` starten	Diagnose
`screen`	`login` \| `off` \| `console` \| `back` \| `desktop [business\|private] [<taal>]` \| `welcome` \| `theme [dark\|light\|automatic]` \| `lock [lock\|screensaver [logo\|aurora\|stars\|clock]\|wake <s>]` \| `photo [part N]`; testbuild: `app <naam>` \| `tap <x> <y>` \| `wheel <stappen>` \| `finger tap\|long\|swipe\|pinch …` \| `type <tekst>`	D (Server: antwoordt dat hij alleen de console heeft)	de grafische schermen: inlogscherm, console en terug, voorbeeldbureaublad, welkomstpaneel, thema, schermbeveiliging, schermafbeelding; invoer op afstand voor tests	Inloggen, Schermbeveiliging
`sdio`	–	D	de SD/SDIO-controller aanzetten (`_STA`, `_PS0`) en de kaart herkennen	Netwerk
`serveradmin`	`[list` \| `<server> <actie> [arg]]`	D	de app Server Admin starten (ingelogd als beheerder; eerst `apps install srvadmin`)	Server Admin
`smp`	`[on` \| `boot on\|off]`	beide, x86	de processorkernen (standaard aan); `on`: de andere kernen nu starten; `boot off`: vanaf de volgende start één kern; `boot on`: terug naar de standaard (`\EOS\FW\SMP.TXT`)	Diagnose
`sound`	`[tone [hz] [ms]` \| `volume [0-100]` \| `mute` \| `tick on\|off` \| `boot [on\|off\|<variant>\|play]` \| `capture [ms]` \| `alsa` \| `stop` \| `reset]`	D, x86	HD Audio: controller, codec, pad; testtoon, volume, opstartgeluid, opname, ALSA-streams (verborgen aliassen `click`, `again`)	Geluid
`sshd`	`[start` \| `stop` \| `status]`	beide	de SSH-server op poort 22	deze pagina
`stick`	`[hash <pad>` \| `wipe <pad>]`	beide	het opstartvolume (stick of interne ESP): apparaat en kernelbestanden; SHA-256 van een bestand; een bestand verwijderen (alleen in `\EOS\`; verborgen alias `delete`)	Opstarten
`storage`	`[plan` \| `create CONFIRM-<serienummer> [quota=<GiB>]` \| `cleanup]`	beide	de indeling van de schijf en de profielpartitie	Opslag
`try`	–	beide	de proefkernel (`\EOS\KX64TRY.ELF`) één keer opstarten	Opstarten
`usb`	`[hid [all\|fields]]`	beide	alle USB-apparaten; `hid`: USB-aanwijsapparaten in detail	Diagnose
`usbports`	–	beide	ruwe stand van elke USB-poort	Diagnose
`vault`	`[list` \| `delete <soort>]`	D	de versleutelde geheimen van de gebruiker op de profielserver (zonder inhoud)	Opslag
`wifi`	`[on` \| `status` \| `scan` \| `connect <naam> [wachtwoord]` \| `disconnect` \| `remember <naam> [wachtwoord]` \| `forget]`; adapterwoord vooraan `usb`/`stick` \| `internal`/`builtin`; `choose usb\|internal\|auto`	D	wifi: de ingebouwde chip of een USB-stick aanzetten en bedienen	Netwerk
`workplace`	`[status` \| `setup [naam]` \| `now]`	S	de serverrol werkplek: stand, inrichten, nu aanmelden en de cache vullen (op Desktop: "only in EUZOS Server")	Pakketten

Werkwoorden die alleen via SSH bestaan (afgehandeld in net::sshd vóór run_command):

Werkwoord	Wat het doet
`put EOS/<pad>` (gegevens op stdin)	een bestand in `\EOS\` op het opstartvolume schrijven (niet `KX64.ELF`)
`apps receive` (gegevens op stdin)	een ondertekend app-pakket ontvangen in `apps/` op partitie 2 (x86)
`package receive <naam>` (gegevens op stdin)	een pakket met een Linux-app ontvangen (x86)
`exit`, `logout` (interactief)	de SSH-sessie beëindigen (dus `logout` in een interactieve SSH-sessie meldt de pc niet af)

Sinds 27-10-2026 schrijft EUZOS Engelse namen voor configuratiebestanden, sleutels, waarden en bevestigingswoorden (bijvoorbeeld WIPE-…, environment= in PROFILE.TXT); de oude Nederlandse namen (hier oud genoemd) worden nog gelezen en geaccepteerd (docs/ENGLISH.md).

Oude Nederlandse opdrachtnamen

De oude Nederlandse namen (van vóór 27-10-2026) worden nog één release geaccepteerd als verborgen aliassen (LEGACY_COMMANDS in kernel/src/main.rs); ze staan niet in help.

Oud	Nieuw	Oud	Nieuw
`pakketten`, `pakket-lijst`	`packages`	`profiel`	`profile`
`pakket`	`package`	`omgeving`	`environment`
`werkplek`	`workplace`	`verkenner`	`explorer`
`installeer`	`install`	`kluis`	`vault`
`uitzetten`	`poweroff`	`prestatie`	`perf`
`herstart`	`reboot`	`haal`	`fetch`
`afmelden`, `uitloggen`	`logout`	`datum`	`date`
`schijven`	`disks`	`proces`	`process`
`opslag`	`storage`	`teller`	`counter`
`profielmap`	`profiledir`	`linuxspoor`	`linuxtrace`
`batterij`	`battery`	`netwerk`	`network`
`invoer`	`input`	`usbpoorten`	`usbports`
`mobiel`	`mobile`	`pcsleutel`	`pckey`
`geluid`	`sound`	`scherm`	`screen`

Functies en modules

Functie / module	Rol
`kernel::console` (`console.rs`)	tekstuitvoer naar seriële poort en framebuffer, logboek, kleuren, spiegel voor SSH (`mirror_start`, `mirror_take`), `log_text`
`kernel::console::{shell_start, echo, prompt, command_begin, command_end, scroll, history_at}`	de twee vlakken: de echo van de shell op de promptregel, kopregel en geschiedenisregel van een opdracht, terugscrollen, een klik op de geschiedenis
`euzos_console` (`libs/console`)	de indeling van de vlakken zonder scherm: breedtes, uitvoeropslag en terugscrollen, geschiedenisregels, promptregel, kopregel (`make console-test`)
`kernel::console_keyboard`	het schermtoetsenbord in de tekstconsole; ook de klik op het geschiedenisvlak en het muiswiel
`kernel::terminal`	de app Terminal: terugscrolgeheugen, live bijtekenen, `terminal_allowed`
`kernel::run_command` (`main.rs`)	de verdeler: één `match` over elke opdrachtnaam
`kernel::command_name`, `LEGACY_COMMANDS`	oude Nederlandse naam → Engelse naam
`kernel::policy_line`	shellregel in de oude Nederlandse vorm, voor de controle van het beleid
`kernel::redact`, `in_secret_arg`, `secret_index`, `PAIR_FLAGS`	wifiwachtwoorden en `--pair=`-sleutels verbergen in echo, geschiedenis, logboek en `[ssh]`-regels
`kernel::ask_secret`	een geheime vraag (volgende regel als sterretjes, niet in geschiedenis of logboek)
`kernel::wipe_shell`	bij afmelden: geschiedenis en regel van de shell wissen
`kernel::environment::{shell_allowed, console_allowed, admin_allowed, set_policy, clear_policy, PRODUCTION}`	het consolebeleid van de build en het ondertekende profiel
`euzos_profile::console::{Admin, Policy, allowed, line_allowed, allowed_without_session, allowed_on_server, policy_for_build, admin_of}`	de regels van het beleid zelf (met unittests)
`kernel::net::sshd::{command, exec, run_capture, role_allows}`	de SSH-server, werkwoorden die alleen via SSH bestaan, opgevangen uitvoer van opdrachten
`kernel::screen::{command, toggle_console}`	`screen …`, Ctrl+Alt+F1/T
`kernel::boot_screen`	leest `SCREEN.TXT` (`console`)

Configuratiebestanden

Bestand (`\EOS\FW\`)	Sleutel / inhoud	Effect
`SCREEN.TXT` (oud: `SCHERM.TXT`)	eerste woord `console`	geen opstartscherm en geen inlogscherm; de pc blijft in de console
`AUTHKEYS.TXT`	OpenSSH-regels `ssh-ed25519 AAAA… commentaar`	toegestane SSH-sleutels; aanwezig = sshd start vanzelf
`HOSTKEY.TXT`	64 hextekens	zaad van de ed25519-hostsleutel; ontbreekt = per opstart een tijdelijke sleutel
`SSHD.TXT`	`off` (oud `uit`)	sshd niet vanzelf starten
`WORKPLC.TXT` (Server)	`dev-ssh=yes` (oud `ontwikkel-ssh=ja`)	staat sshd toe op een werkplekserver in een testbuild
ondertekend profiel (van de profielserver)	`beheer=console,sshd,log,profiel,ports,device`	beheerbeleid voor de console (`ports`: poorten wijzigen, Poorten; `device`: de achtergrond van het inlogscherm, Instellingen › Achtergrond)

Protocolberichten en formaten

SSH: poort 22, hostsleutel en gebruikerssleutels alleen ed25519; hoogstens 3 clients tegelijk en 2 per adres; een client moet binnen 30 s inloggen; een inloggende sessie zonder activiteit wordt na 300 s gesloten. Interactieve sessies krijgen de prompt > en CRLF-regeleinden; de uitvoer van een exec is begrensd op 112 KiB.
Weigering door het beleid via SSH: not available (build or policy); sshd via SSH: sshd cannot be controlled from SSH.
Logregels: elke SSH-opdracht verschijnt als [ssh] <opdracht>, met geheimen vervangen door ****.

Zie ook

docs/DESKTOP-DESIGN.md ("Console and admin", "Terminal")
docs/ENVIRONMENTS.md
docs/EDITIONS.md
docs/ENGLISH.md (namen van consoleopdrachten)
docs/NETWORK-THROUGHPUT.md
Serverconsole